Wzory banknotów PRL 1974–1993 – notowania, ceny i rzadkie odmiany

Wzory banknotów z okresu PRL
– pochodzenie i dostępność

Wzory banknotów z okresu PRL pochodziły z kilku głównych źródeł. Część z nich znajdowała się w archiwach banków — zarówno polskich, jak i zagranicznych. Z tych zasobów, bardzo sporadycznie, niewielkie ilości trafiają na rynek kolekcjonerski.

Niewielka część wzorów była również dostępna w sprzedaży detalicznej — m.in. w sklepach Baltony oraz Pewexach, głównie na lotniskach, gdzie oferowano je jako pamiątki.

Najważniejszym źródłem ich pochodzenia był jednak Narodowy Bank Polski. Do momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej, bank sprzedawał wzory firmom numizmatycznym. Ceny uzależnione były od nominału — niższe można było nabyć za około 8 zł za sztukę, natomiast wyższe kosztowały zazwyczaj równowartość nominału powiększoną o około 15–20%.

Obecnie wyraźnie widać, że wzory o wysokich nominałach występują znacznie rzadziej w handlu. Wynika to z faktu, że w okresie ich sprzedaży niewiele osób mogło pozwolić sobie na zakup droższych egzemplarzy.

Które wzory banknotów „małego PRL-u” pojawiają się najrzadziej na rynku?

Rzadkość wzorów banknotów PRL można ocenić na kilka sposobów — między innymi na podstawie liczby znanych egzemplarzy lub częstotliwości pojawiania się w handlu. W tym zestawieniu przyjąłem najbardziej praktyczne podejście, analizując rzeczywistą liczbę notowań aukcyjnych poszczególnych nominałów.

Takie porównanie pozwala zobaczyć, które wzory banknotów „Wielkich Polaków” pojawiają się na rynku regularnie, a które występują sporadycznie.

Poniżej znajduje się tabela z liczbą notowań aukcyjnych dla wzorów poszczególnych nominałów.

Dla nominałów 1 i 2 mln były brane pod uwagę 3 archiwa:

• Onebid
• WCN
• Niemczyk

Dla pozostałych nominałów wziąłem pod uwagę jedynie archiwum Onebid.

W przeprowadzonej kwerendzie nie brały udziału wzory technologiczne oraz tzw. „wzory Jaroszewicza”, o których więcej można przeczytać w artykule: Czym są „wzory Jaroszewicza” na przykładzie emisji 20 złotych 1948.

Z powyższego zestawienia można wywnioskować, że najrzadziej na rynku pojawiają się następujące wzory:

Najrzadsze wzory „małego PRL-u”
Lp.	Liczba notowań	Nominał	Rok	Seria
1.	17	2 mln zł	1992	A
2.	22	100 zł	1982	HG
3.	22	200 zł	1982	BU
4.	22	1 000 zł	1982	DC
5.	23	2 mln zł	1992	B
6.	25	50 zł	1982	DA
7.	29	1 mln zł	1991	A
Opracowanie: monety.olsztyn.pl

Poniżej chciałbym przedstawić notowania archiwalne wzorów, które najrzadziej pojawiają się w handlu.

WZÓR - 50 złotych 1982 - DA -

W latach 2015–2026 udało się odnaleźć jedynie 25 notowań wzoru 50 złotych 1982 serii DA. Najwyższy znany numer wzoru odnotowany w archiwach aukcyjnych to 0495.

Obecnie ceny rynkowe większości egzemplarzy mieszczą się w przedziale 400–600 zł.

WZÓR - 100 złotych 1982 - HG -

Wzór 100 złotych 1982 serii HG również należy do rzadziej spotykanych wzorów banknotów PRL. W archiwach aukcyjnych udało się odnaleźć jedynie 22 notowania.

Najwyższy znany numer wzoru odnotowany dotychczas na rynku to 0415.

Średnia cena z lat 2025-2026 waha się w przedziale 600-900 zł.

WZÓR - 200 złotych 1982 - BU -

Wśród wzorów emisji z 1982 roku seria BU pojawia się na rynku stosunkowo rzadko. Najwyższy znany numer wzoru odnaleziony w archiwach aukcyjnych to 0375.

WZÓR - 1 000 złotych 1982 - DC -

Wzór 1 000 złotych 1982 serii DC to również walor, który zdecydowanie rzadziej pojawia się w sprzedaży. Analiza dostępnych notowań pozwoliła udokumentować jedynie 22 egzemplarze.

Numer 0493 pozostaje najwyższym znanym numerem wzoru odnotowanym na rynku.

WZÓR - 1 mln zł - 1991 - A -

Wzory banknotów milionowych należą do najbardziej poszukiwanych przez kolekcjonerów wzorów z końcowego okresu PRL. Na podstawie przeanalizowanych archiwów aukcyjnych udało się potwierdzić występowanie egzemplarzy do numeru 0701, będącego obecnie najwyższym znanym numerem wzoru tej emisji.

WZÓR - 2 mln złotych 1993 - A -

Wzór 2 mln złotych 1993 serii A jest jednym z trudniejszych wzorów do zdobycia. Mimo niewielkiej liczby odnotowanych sprzedaży, udało się udokumentować egzemplarze aż do numeru 0721, który jest obecnie najwyższym znanym numerem wzoru tej emisji.

Ciekawym spostrzeżeniem jest fakt, że większość numeracji wzoru dla banknotu 2 mln zł 1993 serii A, znajduje się w przedziale: 0020-0266. Nie ma notowań z numerami zaczynającymi się od 03XX, 04XX, 05XX, 06XX i dopiero dwa notowania z numerami 0713 i 0721. To nie znaczy, że wzory z brakującą numeracją nie istnieją. Możliwe, że z czasem walory pojawią się na rynku kolekcjonerskim.

TOP 5 najdroższych wzorów „małego PRL-u”

Ciekawostki dotyczące wzorów „małego PRL-u”

WZÓR - 100 złotych 1976 – AD –

Bardzo rzadka seria wzoru - AD. Jak do tej pory tylko 1 notowanie w serwisie Onebid. Wzór sprzedany w 2009 roku przez Warszawskie Centrum Numizmatyczne. Banknot z niską, dwucyfrową numeracją (AD 0000098), prawdopodobnie przygotowany dla Pana Jaroszewicza (źródło).

WZÓR - 100 złotych 1976 – AM –

To jedyny wzór, który ma napis „SPECIMEN” na przedniej stronie, a napis „WZÓR” na tylnej, czyli odwrotnie niż pozostałe wzory. Dodatkowo wzory dla serii AM posiadają numerację bieżącą, a nie zerową, tak jak inne wzory z tego okresu.

WZÓR - 2 000 złotych 1982 – BP –

Wszystkie wzory dla serii BP mają niską, 3-cyfrową numerację np. 0000475. Najwyższy znany numer porządkowy No.0499.

WZÓR - 100 000 złotych 1993 – A –

W 2021 roku, Dom Aukcyjny Marciniak miał w swojej ofercie oryginalną paczkę wzorów 100 000 zł z 1993 roku. Oferta była wystawiona z ceną wywoławczą na poziomie 40 000 zł. Niestety nie było chętnych.

Rok później, ta sama paczka została ponownie wystawiona od ceny 32 000 zł. Ostatecznie paczka osiągnęła cenę 37.760 zł (wraz z prowizją domu aukcyjnego, źródło).

Podsumowanie

W przeciwieństwie do banknotów obiegowych, wzory pojawiają się na rynku znacznie rzadziej, a ich ceny są zdecydowanie wyższe — szczególnie w przypadku wysokich nominałów, które potrafią osiągać poziom kilku tysięcy złotych.

Zbieranie wzorów to bez wątpienia wymagające, ale i bardzo satysfakcjonujące zajęcie. Stanowią one wdzięczny temat dla kolekcjonerów, którzy chcą urozmaicić swoje zbiory o rzadziej spotykane i bardziej unikatowe walory.