21 lutego 2026

20 złotych 1948 – wzór Jaroszewicza

Określenie „wzór Jaroszewicza” funkcjonuje w polskiej numizmatyce nieformalnie i odnosi się do grupy banknotów opatrzonych nadrukiem lub perforacją „WZÓR”, które wiązane są z prywatną kolekcją Piotra Jaroszewicza – premiera Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1970–1980.

Banknoty te, choć często określane mianem „wzorów”, nie stanowią klasycznych wzorów emisyjnych ani specimenów przygotowywanych przez Narodowy Bank Polski w celach technicznych czy prezentacyjnych.

Zainspirowany zdjęciem, które zamieścił Robert Jadrych (Je Rycho) pod postem Damiana Marciniaka dotyczącym „wzorów Jaroszewicza”, postanowiłem sprawdzić, ile było notowań tychże wzorów, ale tylko dla konkretnego banknotu czyli 20 złotych 1948.

Kim był Piotr Jaroszewicz?

Kolekcjoner banknotów, który w latach 1970–1980 pełnił funkcję premiera (prezesa Rady Ministrów). Jako jeden z pierwszych, zbierał banknoty na literki. „Wzory Jaroszewicza” pojawiają się na banknotach małego PRL'u (najwyższy znany nominał 50.000 zł 1989, seria T) oraz na banknotach z emisji 1948.

W przypadku emisji 1948 roku, wzory Jaroszewicza występują na 4 nominałach:

  • 20 złotych 1948
  • 50 złotych 1948
  • 100 złotych 1948
  • 500 złotych 1948

Jak banknoty trafiały do kolekcji Jaroszewicza?

Jak możemy przeczytać w jednym z opisów aukcyjnych:

Wybierano dla niego (premiera) możliwie najniższą numerację z każdej serii. Opatrywano je nadrukami WZÓR, ale bez numeru własnego wzoru, bądź perforacją WZÓR. (...) W przypadku braku niektórych serii przerabiano banknoty z obiegu. Czesław Kamiński, skarbnik NBP, drukował lub nanosił napis WZÓR perforowany przed oddaniem do zbiorów premiera.
WCN, 14.05.2020
Banknot 20 zł 1948 z czerwonym napisem WZÓR
„Wzór Jaroszewicza” z czerwonym napisem wzór
(źródło: wcn.pl)

20 złotych 1948 - rozkład „wzorów Jaroszewicza” dla poszczególnych serii

Przeprowadzona kwerenda objęła 46 notowań, pochodzących z aukcji i archiwów domów aukcyjnych.
Poniższe zestawienie ma charakter poglądowy.

SeriaNumerN/P"Z"-dziurkiPerforacjaStanCenaRokDA
DL0000002N1-3 795 zł2022WCN
DM0000002N1-516 zł2017WCN
DN0000002N1-2 016 zł2016WCN
DZ0000002N1118 zł1995WCN
FH0000006N1426 zł2015WCN
FM0000006N1728 zł2014WCN
FS0000015N1550 zł2012WCN
FT0000098N1-550 zł2013WCN
GA0334056P9M3-42 zł2014WCN
GB0000003N1728 zł2017WCN
GC0000003N11 120 zł2016WCN
GD0000006N1brak ofert1996WCN
GI8319288P9M480 zł2020WCN
GL0000006N11 210 zł2011WCN
GM0000013N1902 zł2010WCN
GN0000004N11 320 zł2011WCN
GS0000043N1-480 zł2017WCN
GT4838474P9M2360 zł2020WCN
GU0000009N1-840 zł2016WCN
GY2040926P9D1784 zł2013WCN
GZ2362383P9M1396 zł2013WCN
HE0000009P9M1-4 284 zł2022Wójcicki
HF0000042P9M1-784 zł2016WCN
HH0000005P9M11 265 zł2011WCN
HM0000017Px29 i 9M i D1516 zł2015WCN
HM9701442P9D2700 zł2017WCN
HM9702230P9D1-4 800 zł2026Marciniak
HM9802888P9D12 172 zł2019Niemczyk
HM9802892P9D1-2 013 zł2018Marciniak
HM9803305P9D1-560 zł2015WCN
HN0000009Px29 i 9M i D11 232 zł2016WCN
HP0000057P9M1-490 zł2019WCN
HR0000009P9M1896 zł2017WCN
HS0000003P9M11 430 zł2012WCN
HT0000067P9M12 700 zł2020WCN
HU0000008P121-1 100 zł2011WCN
HW0000010P121-1 120 zł2016WCN
HZ0000011P121538 zł2014WCN
HZ0000015P121-846 zł2007WCN
KB0000006P1211 344 zł2018WCN
KC0000008P121990 zł2012WCN
KD0000465P121616 zł2014WCN
KE0000004P121-896 zł2016WCN
KF0000034P121748 zł2010WCN
KF0000052P121-780 zł2018Niemczyk

Legenda:

N - napis „WZÓR”
P - perforacja „WZÓR”
M - mała perforacja
D - duża perforacja

Jakie wnioski można wysnuć na podstawie tego zestawienia?

Wniosek nr 1

W obrębie jednego nominału mamy dwie różne odmiany oznaczeń:

  1. maszynowy, obustronny nadruk „WZÓR”, w kolorze czerwonym
  2. perforacja w 3 odmianach:
    • 1 odmiana - litera „Z” ma 9 małych dziurek
    • 2 odmiana - litera „Z” ma 9 dużych dziurek
    • 3 odmiana - litera „Z” ma 12 dziurek (bez podziału na małe i duże)

Dodatkowo znana jest odmiana hybrydowa, łącząca cechy 1. i 2. odmiany perforacji.

WZÓR - rodzaje perforacji
3 różne rodzaje perforacji

Wniosek nr 2

Zdecydowana większość serii występuje tylko raz. Wyjątkiem są serie:

  • HM - 6 banknotów (0000017, 97…, 98…)
  • HZ - 2 banknoty (0000011, 0000015)
  • KF - 2 banknoty (0000034, 0000052)

Wniosek nr 3

Tylko 4 banknoty - GA, GI, GT i HM - są w stanie gorszym niż 1/1-.
Wszystkie 4 banknoty mają wysokie numery.

Wniosek nr 4

Czerwony napis „WZÓR” występuje od serii DL do GU.
Między seriami GA i GZ następuje zmiana napisu „WZÓR”, który przechodzi w perforację „WZÓR”.

Wniosek nr 5

Od serii HU zmienia się rodzaj perforacji.

Banknot 20 zł 1948 - podwójna perforacja
„Wzór Jaroszewicza” z podwójną perforacją
(źródło: wcn.pl)

TOP 3 najdroższych wzorów Jaroszewicza - 20 złotych 1948

CenaSeriaNumerDARok
1.4 800 złHM9702230Marciniak2026
2.4 284 złHE0000009Wójcicki2022
3.3 795 złDL0000002WCN2022

Podsumowanie

Na koniec garść ciekawostek odnośnie „wzorów Jaroszewicza”.

  • Dla banknotu 20 złotych 1948 znane są 2 egzemplarze z podwójną perforacją:
    HM 0000017 i HN 0000009.
  • Najdroższym banknotem ze wzorem Jaroszewicza jest 500 złotych 1948.
    Banknot z numerem CB 0000001 w kwietniu 2025 r. na aukcji WCN osiągnął cenę 10 350 zł.
  • W 1996 roku, podczas 11. Aukcji, Warszawskie Centrum Numizmatyczne miało w swojej ofercie 20 złotych 1948 „WZÓR Jaroszewicza” z bardzo niskim numerem: GD 0000006.
    Cena wywoławcza wynosiła 200 zł, a estymacja 250 zł. Niestety nie pojawiła się żadna oferta i banknot ostatecznie nie został sprzedany.

Materiał źródłowy:

  • wcn.pl
  • onebid.pl
  • archiwum.niemczyk.pl

Prośba do kolekcjonerów

Jeśli posiadasz wzory banknotu 20 złotych 1948 z bieżącą numeracją i napisem „WZÓR” albo perforacją „WZÓR”, a nie znalazłeś numeru serii w powyższym zestawianiu, napisz do mnie na kontakt@monety.olsztyn.pl - chętnie uzupełnię brakujące serie.