20 złotych 1948 – „wzór Jaroszewicza”

Banknoty te, choć często określane mianem „wzorów”, nie stanowią klasycznych wzorów emisyjnych ani specimenów przygotowywanych przez Narodowy Bank Polski w celach technicznych czy prezentacyjnych.

Zainspirowany zdjęciem, które zamieścił Robert Jadrych (Je Rycho) pod postem Damiana Marciniaka dotyczącym „wzorów Jaroszewicza”, postanowiłem sprawdzić, ile było notowań tychże wzorów, ale tylko dla konkretnego banknotu czyli 20 złotych 1948.

Kim był Piotr Jaroszewicz?

Kolekcjoner banknotów, który w latach 1970–1980 pełnił funkcję premiera (prezesa Rady Ministrów). Jako jeden z pierwszych, zbierał banknoty na literki. „Wzory Jaroszewicza” pojawiają się na banknotach małego PRL'u (najwyższy znany nominał 50.000 zł 1989, seria T) oraz na banknotach z emisji 1948.

W przypadku emisji 1948 roku, wzory Jaroszewicza występują na 4 nominałach:

• 20 złotych 1948
• 50 złotych 1948
• 100 złotych 1948
• 500 złotych 1948

Jak banknoty trafiały do kolekcji Jaroszewicza?

Jak możemy przeczytać w jednym z opisów aukcyjnych:

20 złotych 1948 - rozkład „wzorów Jaroszewicza” dla poszczególnych serii

Przeprowadzona kwerenda objęła 46 notowań, pochodzących z aukcji i archiwów domów aukcyjnych.
Poniższe zestawienie ma charakter poglądowy.

Jakie wnioski można wysnuć na podstawie tego zestawienia?

Wniosek nr 1

W obrębie jednego nominału mamy dwie różne odmiany oznaczeń:

1. maszynowy, obustronny nadruk „WZÓR”, w kolorze czerwonym
2. perforacja w 3 odmianach:
   • 1 odmiana - litera „Z” ma 9 małych dziurek
   • 2 odmiana - litera „Z” ma 9 dużych dziurek
   • 3 odmiana - litera „Z” ma 12 dziurek (bez podziału na małe i duże)

Dodatkowo znana jest odmiana hybrydowa, łącząca cechy 1. i 2. odmiany perforacji.

Wniosek nr 2

Zdecydowana większość serii występuje tylko raz. Wyjątkiem są serie:

• HM - 6 banknotów (0000017, 97…, 98…)
• HZ - 2 banknoty (0000011, 0000015)
• KF - 2 banknoty (0000034, 0000052)

Wniosek nr 3

Tylko 4 banknoty - GA, GI, GT i HM - są w stanie gorszym niż 1/1-.
Wszystkie 4 banknoty mają wysokie numery.

Wniosek nr 4

Czerwony napis „WZÓR” występuje od serii DL do GU.
Między seriami GA i GZ następuje zmiana napisu „WZÓR”, który przechodzi w perforację „WZÓR”.

Wniosek nr 5

Od serii HU zmienia się rodzaj perforacji.

Podsumowanie

Na koniec garść ciekawostek odnośnie „wzorów Jaroszewicza”.

• Dla banknotu 20 złotych 1948 znane są 2 egzemplarze z podwójną perforacją:
  HM 0000017 i HN 0000009.
• Najdroższym banknotem ze wzorem Jaroszewicza jest 500 złotych 1948.
  Banknot z numerem CB 0000001 w kwietniu 2025 r. na aukcji WCN osiągnął cenę 10 350 zł.
• W 1996 roku, podczas 11. Aukcji, Warszawskie Centrum Numizmatyczne miało w swojej ofercie 20 złotych 1948 „WZÓR Jaroszewicza” z bardzo niskim numerem: GD 0000006.
  Cena wywoławcza wynosiła 200 zł, a estymacja 250 zł. Niestety nie pojawiła się żadna oferta i banknot ostatecznie nie został sprzedany.

Materiał źródłowy:

• wcn.pl
• onebid.pl
• archiwum.niemczyk.pl

Prośba do kolekcjonerów

Jeśli posiadasz wzory banknotu 20 złotych 1948 z bieżącą numeracją i napisem „WZÓR” albo perforacją „WZÓR”, a nie znalazłeś numeru serii w powyższym zestawianiu, napisz do mnie na kontakt@monety.olsztyn.pl - chętnie uzupełnię brakujące serie.