Polskie banknoty, które nigdy nie trafiły do obiegu

Projekty takie powstawały najczęściej w czasie przygotowań do nowych serii banknotów. Artyści i projektanci opracowywali różne koncepcje graficzne, z których ostatecznie wybierano tylko część. Pozostałe trafiały do archiwów lub pozostawały jedynie w formie próbnych odbitek. Dziś stanowią one niezwykle interesujący fragment historii polskiej numizmatyki i papierowego pieniądza.

Szczególnie wiele niezrealizowanych projektów powstawało w okresach intensywnych zmian gospodarczych i politycznych. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku tworzenie nowego systemu monetarnego wymagało przygotowania licznych projektów banknotów dla nowej waluty. Podobna sytuacja miała miejsce w czasach PRL, gdy opracowywano kolejne serie banknotów oraz nowe nominały dostosowane do zmieniającej się sytuacji gospodarczej.

Niezrealizowane projekty z okresu II Rzeczypospolitej

Pierwsze lata po odzyskaniu niepodległości przyniosły ogromną liczbę projektów banknotów. Nowo utworzony system monetarny wymagał opracowania wielu nominałów, a projektowaniem zajmowali się znani artyści i graficy epoki.

Część z przygotowanych koncepcji nie została nigdy wykorzystana. Wiele projektów pozostało jedynie w formie szkiców, próbnych odbitek lub wzorów archiwalnych przygotowanych dla Bank Polski.

50 złotych 1936 - Dąbrowski

Projekt banknotu 50 złotych z 1936 roku należy do najrzadszych polskich emisji przygotowanych przed II wojną światową. Autorem projektu był Wacław Borowski, twórca m.in. banknotu 20 złotych z Emilią Plater. Na awersie umieszczono wizerunek generała Jana Henryka Dąbrowskiego – twórcy Legionów Polskich we Włoszech.

Banknot nie został wprowadzony do obiegu z powodu wybuchu II wojny światowej. Wydrukowano jedynie około 2 000 egzemplarzy w formie nieobiegowej. Do naszych czasów zachowały się głównie półprodukty oraz niedokończone odbitki awersu i rewersu pozbawione druku głównego. Sporadycznie na rynku pojawiają się także nierozcięte arkusze.

Ukończone egzemplarze w stanie emisyjnym praktycznie nie występują w handlu, co sprawia, że jest to jeden z najrzadszych polskich banknotów okresu międzywojennego.

Na platformie Onebid odnotowano dotychczas zaledwie około 30 notowań związanych z tym projektem. Nie są również znane wzory tego banknotu. Ceny, w zależności od stanu, wahają się od 10.000 zł nawet do ponad 40.000 zł.

20 złotych 1939

Niezrealizowane projekty z okresu PRL

500 złotych 1971 - Skłodowska

Jednym z ciekawszych przykładów jest projekt banknotu o nominale 500 złotych z wizerunkiem Marii Curii Skłodowskiej, przygotowany w latach siedemdziesiątych. Projekt autorstwa A. Heidricha został wstępnie zaakceptowany, jednak w toku dalszych decyzji uznano, że wizerunek kobiety nie powinien pojawić się na pierwszym z banknotów nowej serii. Ostatecznie do obiegu trafił więc banknot 500 złotych z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki.

Sam projekt nie został jednak całkowicie porzucony. Po latach wykorzystano jego koncepcję w zmienionej szacie graficznej przy projektowaniu banknotu o nominale 20 000 złotych. W ten sposób idea graficzna, która pierwotnie miała pojawić się na niższym nominale, znalazła swoje miejsce w późniejszej emisji.

Takie sytuacje nie należą do rzadkości w historii projektowania banknotów. W trakcie prac nad nową serią powstaje zwykle wiele alternatywnych wersji, które różnią się układem graficznym, kolorystyką czy doborem postaci historycznych.

Do tej pory były tylko 3 notowania tego projektu z numerami GL 0000088/DP 0000086:

Dlaczego niektóre banknoty nigdy nie trafiają do obiegu

Istnieje kilka najczęstszych powodów, dla których przygotowany projekt banknotu ostatecznie nie zostaje wprowadzony do emisji.

Do najważniejszych należą:

• zmiany polityczne lub ustrojowe
• reformy walutowe i denominacje
• zmiana koncepcji całej serii banknotów
• decyzje dotyczące wizerunków umieszczanych na banknotach
• względy techniczne związane z zabezpieczeniami

Czasem projekt zostaje zastąpiony innym, bardziej odpowiadającym nowej koncepcji graficznej. Zdarza się również, że przygotowany projekt zostaje wykorzystany po wielu latach w zmienionej formie przy projektowaniu innego banknotu.

Projekty banknotów jako obiekty kolekcjonerskie

Niezrealizowane projekty banknotów są dziś cenionymi walorami kolekcjonerskimi. Ze względu na niewielką liczbę zachowanych egzemplarzy oraz ich znaczenie historyczne chętnie są włączone przez kolekcjonerów do zbiorów.