Projekty takie powstawały najczęściej w czasie przygotowań do nowych serii banknotów. Artyści i projektanci opracowywali różne koncepcje graficzne, z których ostatecznie wybierano tylko część. Pozostałe trafiały do archiwów lub pozostawały jedynie w formie próbnych odbitek. Dziś stanowią one niezwykle interesujący fragment historii polskiej numizmatyki i papierowego pieniądza.
Szczególnie wiele niezrealizowanych projektów powstawało w okresach intensywnych zmian gospodarczych i politycznych. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku tworzenie nowego systemu monetarnego wymagało przygotowania licznych projektów banknotów dla nowej waluty. Podobna sytuacja miała miejsce w czasach PRL, gdy opracowywano kolejne serie banknotów oraz nowe nominały dostosowane do zmieniającej się sytuacji gospodarczej.
Niezrealizowane projekty z okresu II Rzeczypospolitej
Pierwsze lata po odzyskaniu niepodległości przyniosły ogromną liczbę projektów banknotów. Nowo utworzony system monetarny wymagał opracowania wielu nominałów, a projektowaniem zajmowali się znani artyści i graficy epoki.
Część z przygotowanych koncepcji nie została nigdy wykorzystana. Wiele projektów pozostało jedynie w formie szkiców, próbnych odbitek lub wzorów archiwalnych przygotowanych dla Bank Polski.
50 złotych 1936 - Dąbrowski
Banknot z wizerunkiem Jana Henryka Dąbrowskiego [cdn]
20 złotych 1939
Rząd na Emigracji [cdn]
Niezrealizowane projekty z okresu PRL
500 złotych 1971 - Skłodowska
Jednym z ciekawszych przykładów jest projekt banknotu o nominale 500 złotych z wizerunkiem Marii Curii Skłodowskiej, przygotowany w latach siedemdziesiątych. Projekt autorstwa A. Heidricha został wstępnie zaakceptowany, jednak w toku dalszych decyzji uznano, że wizerunek kobiety nie powinien pojawić się na pierwszym z banknotów nowej serii. Ostatecznie do obiegu trafił więc banknot 500 złotych z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki.
Sam projekt nie został jednak całkowicie porzucony. Po latach wykorzystano jego koncepcję w zmienionej szacie graficznej przy projektowaniu banknotu o nominale 20 000 złotych. W ten sposób idea graficzna, która pierwotnie miała pojawić się na niższym nominale, znalazła swoje miejsce w późniejszej emisji.
Takie sytuacje nie należą do rzadkości w historii projektowania banknotów. W trakcie prac nad nową serią powstaje zwykle wiele alternatywnych wersji, które różnią się układem graficznym, kolorystyką czy doborem postaci historycznych.
Do tej pory były tylko 3 notowania tego projektu z numerami GL 0000088/DP 0000086:
| Lp. | Cena | DA | Aukcja | Rok |
|---|---|---|---|---|
| 1. | 15 400zł | Niemczyk | Allegro(?) | 2014 |
| 2. | 44 850 zł | Wójcicki | Aukcja 4 | 2019 |
| 3. | - | Marciniak | Kolekcja J. Położenko | 2026 |
Dlaczego niektóre banknoty nigdy nie trafiają do obiegu
Istnieje kilka najczęstszych powodów, dla których przygotowany projekt banknotu ostatecznie nie zostaje wprowadzony do emisji.
Do najważniejszych należą:
- zmiany polityczne lub ustrojowe
- reformy walutowe i denominacje
- zmiana koncepcji całej serii banknotów
- decyzje dotyczące wizerunków umieszczanych na banknotach
- względy techniczne związane z zabezpieczeniami
Czasem projekt zostaje zastąpiony innym, bardziej odpowiadającym nowej koncepcji graficznej. Zdarza się również, że przygotowany projekt zostaje wykorzystany po wielu latach w zmienionej formie przy projektowaniu innego banknotu.
Projekty banknotów jako obiekty kolekcjonerskie
Niezrealizowane projekty banknotów należą do bardzo ciekawych i rzadkich walorów w świecie kolekcjonerskim.
[cdn.]