Marki polskie - emisja 1916 r. (jenerał/Generał)

Kolekcjonerzy rozpoczynający przygodę ze zbieraniem banknotów tej emisji mogą na początku czuć się nieco zagubieni. Wynika to z dużej liczby odmian i wariantów występujących w poszczególnych nominałach.

Oprócz podstawowego rozróżnienia na odmiany „jenerał” i „Generał” (wynikającego z dwóch wersji klauzuli), spotykamy także różnice w zapisie nazwy emitenta: „Bilet Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej” oraz „Bilet Krajowej Polskiej Kasy Pożyczkowej”.

Dodatkowo banknoty występują w różnych seriach: A, B, A-A oraz B-B, a także z odmienną liczbą cyfr w numeratorze. W przypadku nominału 1/2 marki w odmianie „jenerał” wyróżnia się również warianty różniące się kolorem numeratora.

Zmienia się również lokalizacja samego numeratora. W odmianie „jenerał” numerator przeważnie jest w centralnej części banknotu, natomiast w odmianie „Generał” numerator jest umieszczony w prawym/górnym rogu - ale oczywiście są wyjątki od tej reguły.

Banknoty drukowano w państwowej wytwórni berlińskiej Banku II Rzeszy Niemieckiej oraz w prywatnej drukarni Giesecke & Devrient w Lipsku. Chociaż oficjalną datą wprowadzenia do obiegu banknotów jest 14 kwietnia 1917 r., to faktycznie stało się to między 26 a 30 kwietnia 1917 r.

Rzadkie warianty marek polskich 1916 r.

• 1/2 marki - jenerał B (ekstremalnie rzadka odmiana, znanych zaledwie około 10 sztuk!)
• 1/2 marki - jenerał A - zwłaszcza z numeratorem w kolorze wiśniowym, który spotykany jest na banknotach z niską numeracją (A 0XXXXXX)
• 1 marka - jenerał B (dość rzadka, zwłaszcza z numeracją zaczynającą się od innej cyfr niż 9)
• 2 marki - jenerał B (ekstremalnie rzadka odmiana, znane tylko 4 sztuki!) oraz Generał A
• 5 marek - „biletów” dla serii A-A i B-B
• 10 marek - „Biletów”
• 100 marek - jenerał - numeracja siedmiocyfrowa

TOP 10 najdroższych banknotów emisji jenerał/Generał

Jak możemy zauważyć, dane z tabeli wskazują, że sprzedaż najwyżej wycenianych banknotów emisji marek z 1916 r. zdominowały 2 domy aukcyjne: Wójcicki - Polski Dom Aukcyjny i Marciniak - gabinet numizmatyczny.

Wzory banknotów emisji 1916

Wzory banknotów tej emisji stanowią już wyższy poziom wtajemniczenia. Na rynku aukcyjnym pojawiają się znacznie rzadziej niż zwykłe egzemplarze obiegowe.

Wzory w omawianej emisji możemy podzielić na dwie podstawowe kategorie:

1. wzory jednostronne, gdzie awers i rewers banknotu występują oddzielnie
2. wzory drukowane dwustronnie

Najczęściej spotykane wzory posiadają nadruk „Muster” (z niem. „wzór”) w czerwonym lub czarnym kolorze, a także numerację zerową, występującą również w obu kolorach.

Znane są również odmiany posiadające pojedynczą lub podwójną perforację „DRUCKPROBE”, czyli oznaczenie próbnego wydruku. Dość często spotyka się także egzemplarze opatrzone pieczątką „Wertlos” - „bez wartości”, która jednoznacznie wskazywała, że dany banknot nie mógł być używany jako środek płatniczy.

Ciekawym wydarzeniem na rynku kolekcjonerskim była sprzedaż zestawu takich wzorów pod koniec 2023 roku. Polskie Towarzystwo Numizmatyczne wystawiło wówczas komplet wzorów wszystkich nominałów odmiany „Generał” – w formie par jednostronnych odbitek (awers i rewers). Zestaw obejmował łącznie 8 par banknotów.

Cena wywoławcza wynosiła 95.000 zł, natomiast ostateczna cena sprzedaży osiągnęła 123.200 zł, co dobrze pokazuje, jak dużym zainteresowaniem cieszą się tego typu walory wśród kolekcjonerów.

Źródło: link do aukcji PTN

Najniższe i najwyższe numery danego nominału i serii

Z dwóch powyższych zestawień można pokusić się o kilka wniosków.

Wniosek nr 1

Banknoty o nominale 50 i 1000 marek to banknoty o najniższym nakładzie – do 4 mln sztuk.

Wniosek nr 2

Dla 10 marek Generał, mamy 2 rodzaje numeratora, tzw. „Berlin III” i „Berlin IV”.

Podsumowanie

Emisja marek polskich z 1916 roku to bez wątpienia bardzo wdzięczny, ale jednocześnie wymagający temat. Z jednej strony daje dużą satysfakcję z odkrywania kolejnych odmian i wariantów, z drugiej strony, potrafi postawić przed kolekcjonerem sporo wyzwań.

Skompletowanie wszystkich podstawowych nominałów tej emisji nie powinno stanowić większego problemu, zwłaszcza jeśli nie będziemy koncentrować się wyłącznie na egzemplarzach w stanach okołoemisyjnych. Banknoty te dość regularnie pojawiają się na rynku kolekcjonerskim, dzięki czemu ich zdobycie jest w zasięgu ręki.

Prawdziwe wyzwanie zaczyna się dopiero w momencie, gdy kolekcjoner postanowi rozbudować zbiór o rzadkie warianty, odmiany czy wzory, a także gdy zacznie poszukiwać egzemplarzy w wysokich stanach zachowania. Wtedy okazuje się, że niektóre pozycje są trudne do zdobycia, a ich pojawienie się na rynku aukcyjnym bywa sporadyczne.

To właśnie ta mieszanka dostępności podstawowych banknotów i jednoczesnej rzadkości bardziej zaawansowanych wariantów sprawia, że emisja z 1916 roku pozostaje jednym z ciekawszych obszarów kolekcjonowania polskiego pieniądza papierowego.